Noard-Fryslân Bûtendyks
Waar eens de slikwerkers hun ruggen kromden ligt nu een uniek natuurgebied. Tussen Zwarte Haan en de pier van Holwerd ligt een van Europa`s grootste kwelders; Noard-Fryslân Bûtendyks. Het ruim 4180 hectare grote gebied met zomerpolders, dobben, zilte graslanden, slikvelden en kwelderwerken is een eldorado voor flora en fauna. Jaarlijks rusten, broeden en foerageren hier meer dan een miljoen vogels. Overal op de zeedijk is het volop genieten van het wisselende weidse uitzicht, een veelkleuring palet in alle jaargetijden.

Zomerpolder wordt kwelder

In dit vogelrijke gebied is de afgelopen jaren het een en ander veranderd. De eerste aanzet is destijds gegeven in het Noarderleech, waar de een zomerpolder bij wijze van proef is omgevormd tot een kwelder. Met het graven van drie openingen in de meest zeewaartse zomerdijk kreeg het opkomende water vrij spel. De grootste winst was de toename en de verscheidenheid aan flora en fauna. Planten, vogels en andere dieren voelen zich thuis in het nieuwe kwelderland. In 2009 is in de Bildtpollen een soortgelijk project uitgevoerd, waarbij de invloed van het zoute water is vergroot door het graven van een nieuwe slenk en het uitvlakken van een zomerkade. Wel is er een gedeelte van de zomerpolder behouden, om in tijden van hoog water vee te kunnen opvangen. It Fryske Gea houdt nauwlettend in de gaten wat precies de gevolgen zijn van deze proefverkweldering. Als er een kwalitatief goede kwelder ontstaat, zal in de toekomst het kwelderareaal in dit buitendijkse ge­bied flink toenemen. Dit is internationaal van belang omdat het areaal vastelandskwelders in het hele Europese waddengebied schaars is geworden.

Duizenden broedparen

Het buitendijkse gebied kenmerkt zich vooral door zijn uitgestrektheid en rust. Dit zijn factoren die broedvogels weten te waarderen. In de zomerpolders zijn het vooral de bekende weidevogels die van zich laten horen, op de kwelders zoeken kolonievogels hun heil. Kokmeeuw, zilvermeeuw, kluut, visdiefje en Noordse stern zijn er voorbeelden van. Meer verspreid broedt de tureluur, terwijl ook tientallen paren van de gele kwikstaart hier een geschikte broedgelegenheid weten te vinden. In totaal gaat het om duizelingwekkende aantallen.

Kleurig palet

Het zijn niet alleen de vogels die het buitendijkse gebied zo aantrekkelijk maken voor de natuurliefhebber. Wat het landschap ook bijzonder maakt, is de kleur. Het zijn vooral de zoutminnende planten op de kwelder die er verantwoordelijk voor zijn. Ze vormen een heel fraai mozaïek van kleuren. Zeekraal, zeeaster, schorrekruid, spiesmelde, gewone zoutmelde, zeeweegbree, melkkruid, aardbei­klaver en zeealsem, om maar een paar soorten te noemen die voor deze pracht verantwoordelijk zijn. Op de hogere kwelder gaat het om soorten als rood zwenkgras, herfstleeuwentand en zilverschoon. Ze dragen allemaal met hun eigen tint bij aan dit veelkleurige, speciale landschap. Tot in de herfst kunnen de bezoekers er van genieten. Het bruinrood van de zeekraal en het zilver van de zeealsem vallen al van verre op.

Grote groepen vogels

In het winterseizoen zijn er gigantische aantallen ganzen. Met tienduizenden tegelijk zoeken vooral de rotgans en de brandgans hier hun voedsel. Van de rotgans verblijft soms een vijfde deel van de hele wereldpopulatie in dit buitendijkse land, van de brandgans zelfs een derde deel. Het is een geweldige belevenis om zoveel vogels bij elkaar te zien. Spectaculair wordt het zelfs als ze tegelijk opvliegen, bijvoorbeeld als ze onraad vermoeden. Een naderende slechtvalk, een snelle roofvogel die hier de laatste jaren ‘s winters regelmatig is, kan er voor zorgen dat de hele meute het luchtruim kiest.



Luilekkerland

Er zijn tientallen soorten steltlopers die ieder jaar terugkeren voor een langer of korter verblijf in dit waddengebied. Het zijn vooral kluten, zwarte ruiters, kanoetstrandlopers, tureluurs, zilverplevieren, rosse grutto’s, goudplevieren, wulpen en bonte strandlopers die hier langskomen om zich te goed te doen aan het voedsel dat het buitendijkse land te bieden heeft. Het is een luilekkerland voor deze vogels, met onvoorstelbare hoeveelheden kleine ongewervelde diertjes die zich in het slik ophouden, zoals slijkgarnaaltjes, zeeduizendpoten en krabbetjes. Schelpdieren als nonnetjes en kokkels vormen ook een rijke voedselbron.

Informatiepaneel

In het Noarderleech staan bij de startpunten van de wandelroutes informatiepanelen.

Parkeerplaats

Parkeren Noarderleech:
In Oudebildtzijl neemt u de afslag Van Albadaweg (langs het water) naar Nieuwebildtzijl. In Nieuwebildtzijl gaat u rechtdoor het Butendyks wegje in (= doodlopende weg). Aan het eind van deze weg kunt u bij de zeedijk uw auto parkeren.

Uitkijkpunt

Op het Noarderleech bevindt zich een oude bunker uit de Tweede Wereldoorlog. U kunt hier uitrusten op de picknickbank en genieten van het prachtige uitzicht vanaf de bunker.

Wandelroutes

Door Noard-Fryslân Bûtendyks lopen drie gemarkeerde wandelroutes. Er is ook een digitale wandelfolder, die u kunt downloaden via deze link.

Honden niet-toegestaan

Honden worden in Noard-Fryslân Bûtendyks niet toegestaan

Toegankelijkheid

De wandelroutes zijn het gehele jaar vrij toegankelijk. Op het Noarderleech krijgt u de unieke gelegenheid om vrij door het gebied te struinen. Tussen 15 juli en 15 maart wordt vrij struinen wordt gedoogd, mits u de unieke dier- en plantensoorten niet verstoord.

Monument

Nabij Marrum staat op de zeedijk een 'tempeltje'. Eind jaren tachtig is deze winterdijk op Deltahoogte gebracht. Met het plaatsen van het kunstwerk, gemaakt door kunstenaar Ids Willemsma, als klapstuk.